Մեր միջնադարյան խոշոր մատենագիրների, գործիչների վարքերում հատուկ շեշտվում է նաև նրանց մատենագիտական գործունեությունը, հին մատյանները ժողովելու, նորերը ստեղծելու, անցյալի հոգևոր ժառանգությունն ի մի բերելու և վերաիմաստավորելու նրանց անդուլ ջանքը, որոնք հոգևոր սխրանքի դասեր են դարձել գալիք սերունդների համար։ Այդպես, սկիզբ առնելով Մեսրոպ Մաշտոցից, որ առաջին Մատենադարանի ստեղծողն է, մեր մատենագետների շնորհիվ վաղ միջնադարից մինչ նոր ժամանակաշրջաններ ստեղծվել են բազմաթիվ մատենադարաններ, որոնք ճյուղավորվել, ապա միավորվել են դարերի հոլովույթում, իբրև հավերժող արժեքներ՝ դիմակայելով բոլոր արհավիրքներին և իբրև բանական լույս առաջ տանելով մեր ժողովրդին։
Այսպես է ստեղծվել նաև Մաշտոցյան Մատենադարանը, որին մասնակցել են մեր մշակույթի ջահակիրները և բոլոր սերունդները, ողջ ժողովուրդն իբրև ոգեղեն միասնություն։ Այն մեր մեծ ժողովումի, հավաքականության, լինելության զորեղ բնազդի արդյունքն է, մեր հավիտենության գրավականը։
Մատենադարան, որ մեր ինքնությունն է, դրոշն է, զինանշանն է։ Նա, հիրավի, մի օրհներգ է, որ հնչում է հավերժորեն։
Հրաչյա Թամրազյան
- «ՄԱՏՅԱՆՆԵՐԻ ՏՈՒՆԴԱՐՁԸ» ԱՐՇԱՎԻ ԿԱՐԵՎՈՐ ՀԱՆԳՐՎԱՆ․ ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ԱՋԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆԸ ՁԵՌՔ Է ԲԵՐՈՒՄ ԲԱՑԱՌԻԿ ՄԱՏՅԱՆՆԵՐ
ՀՀ կառավարությունը հոկտեմբերի 22-ի նիստում որոշել է հատկացնել 148,5 միլիոն դրամ՝ երկու բացառիկ հայկական ձեռագրի ձեռքբերման և Մատենադարան տեղափոխման համար։ Առաջինը 1353 թվականին Կիլիկիայի Դրազարկի վանքում Սարգիս Պիծակի ընդօրինակած և ծաղկած ժողովածուն է՝ ճառերի, սրբերի վարքերի ու պարականոն բնագրերի ընդգրկմամբ։ Մատյանը մեծ վարպետի՝ մեզ հայտնի ամենաուշ թվագրված աշխատանքներից է։ Առանձնահատուկ արժեք ունեն նաև կազմին ամրացված - ԱՊԱԳԱ ԱՅԳՈՒ ԱՌԱՋԻՆ ԾԱՌԸ
Մեսրոպ Մաշտոցի արձանի հարևանությամբ տնկված առաջին սոսին ազդարարեց Մատենադարանին հարակից նոր այգու ստեղծման մեկնարկը։ Նախաձեռնությունը միավորում է մշակութային և բնական ժառանգության պահպանության գաղափարները։ Արարողությանը ողջույնի խոսքով հանդես են եկել Մատենադարանի տնօրեն Արա Խզմալյանը,ՀՀ արտաքին գործերի նախարարություն / Ministry of Foreign Affairs of Armenia նախարարության գլխավոր քարտուղար Դավիթ Կարապետյանը, Armenia Tree Project բարեգործական հիմնադրամի գործադիր տնօրեն - ԼՈՒՅՍ Է ՏԵՍԵԼ «ՀԱՅ ՄԻՋՆԱԴԱՐՅԱՆ ԹԱՐԳՄԱՆԱԿԱՆ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ» ՄԱՏԵՆԱՇԱՐԻ ՆՈՐ ՀԱՏՈՐԸ
Մատենադարանում տեղի է ունեցել ԺԷ դարի անվանի գործիչ Ստեփանոս Լեհացու՝ Արիստոտելի «Մետաֆիզիկա» երկի գրաբար թարգմանության քննական բնագրի շնորհանդեսը։ «Մետաֆիզիկան»՝ «Գիրք բնազանցականաց»-ը, իմաստասիրության և իմացաբանության կարևորագույն ու հիմնարար նշանակության կոթողներից է։ Լեհացին այն թարգմանել է հույն արքեպիսկոպոս, հետագայում՝ Հռոմի եկեղեցու կարդինալ և Վերածննդի նախակարապետներից Բեսարիոնի կատարած լատիներեն ճշգրիտ թարգմանությունից։ Քննական բնագիրը կազմել է Մատենադարանի թարգմանական մատենագրության - ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆԻ ՏՆՕՐԵՆ ԱՐԱ ԽԶՄԱԼՅԱՆՆ ԸՆՏՐՎԵԼ Է ԳՐՔԱՍԵՐՆԵՐԻ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԸՆԿԵՐԱԿՑՈՒԹՅԱՆ @INTERNATIONALE DE BIBLIOPHILIE, AIB ԱՆԴԱՄ
Որոշումն ընդունվել է 2026 թվականի սեպտեմբերին Ժնևում կայացած Ընկերակցության վարչության նիստում։ Այս մասին Մատենադարանի տնօրենին ուղղված պաշտոնական նամակով տեղեկացրել է Ընկերակցության գլխավոր քարտուղար, Ֆրանսիայի ազգային գրադարանի հազվագյուտ գրքերի բաժնի պատասխանատու Լուիզ Ամազանը։ Գրքասերների միջազգային ընկերակցությունը միավորում է գրքի պատմության, հազվագյուտ հրատարակությունների, ձեռագրական և տպագիր ժառանգության ուսումնասիրության ու պահպանության ոլորտների մասնագետների և հավաքորդների։ Անդամակցությունը նոր հնարավորություններ - 800-ԱՄՅԱ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ ՈՒՆԵՑՈՂ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԲԱԼԱՍԱՆԸ. ԻՆՉՊԵՍ ՀԻՆ ԲԱՂԱԴՐԱՏՈՄՍԸ ՆՈՐ ԿՅԱՆՔ ՍՏԱՑԱՎ ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆՈՒՄ
Դրա բաղադրատոմսը պահպանվել է միջնադարյան հայկական ձեռագրերում: Բաղադրիչները ներառում են թորած հայկական ալոճի հատապտուղներ, 54 բուժիչ և անուշաբույր բույսեր, լեռնային մեղր և որդան կարմիր, իսկ դրա պատմությունն առաջացել է, գրեթե, 800 տարի առաջ: - ԳԻՏԱԺՈՂՈՎ ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆՈՒՄ
2026 թ․ հոկտեմբերի 20-23-ը Մատենադարանում տեղի կունենա «Բնագիր եվ մեկնություն․ անտիկ եվ միջնադարյան բնագրերի մեկնաբանության խնդիրներ» թեմայով 5-րդ գիտաժողովը Տե՛ս գիտաժողովի ծրագիրը: - ԶՄՄԱՌԻ ՄԱՅՐԱՎԱՆՔՈՒՄ ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆԻ ՏՆՕՐԵՆ ԱՐԱ ԽԶՄԱԼՅԱՆՆ ԱՐԺԱՆԱՑԵԼ Է ԵՐԱԽՏԱԳՐԻ
Զմմառի Մայրավանքում տեղի է ունեցել Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանի տնօրեն Արա Խզմալյանին երախտագիր հանձնելու հանդիսավոր արարողություն՝ ի գնահատումն հայ ձեռագրական ժառանգության պահպանության գործում ունեցած նշանակալի ներդրման և Զմմառի Մայրավանքի հետ համագործակցության զարգացմանն ուղղված ջանքերի։Վերջին երեք տարիներին Մատենադարանի և Զմմառի Մայրավանքի միջև ձևավորված մասնագիտական համագործակցությունը նշանակալի արդյունքներ է ապահովել ձեռագրական ժառանգության պահպանության ոլորտում։ Համատեղ աշխատանքի կարևոր - ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆԻ ՀԵՏ ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅԱՆ ԿԱՐԵՎՈՐ ՀԱՆԳՐՎԱՆ․ ԶՄՄԱՌԻ ՄԱՅՐԱՎԱՆՔՈՒՄ ԲԱՑՎԵԼ ԵՆ ՆՈՐ ՁԵՌԱԳՐԱՏՈՒՆԸ ԵՎ ԴԻՎԱՆԸ
Զմմառի Մայրավանքում հանդիսավորությամբ բացվել են նորակառույց ձեռագրատունը և դիվանը։ Այս նշանակալի իրադարձությունը կարևոր հանգրվան է Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանի և Զմմառի Մայրավանքի միջև ձևավորված գիտական ու մշակութային համագործակցության զարգացման ճանապարհին։ Բացման հանդիսությունը տեղի է ունեցել Տանն Կիլիկիո Կաթողիկե Հայոց Կաթողիկոս Պատրիարք Ռաֆայել Պետրոս ԻԱ-ի նախագահությամբ։ Միջոցառմանը մասնակցել են Մատենադարանի տնօրեն Արա Խզմալյանը, տնօրենի տեղակալ Վահե

