Մեր միջնադարյան խոշոր մատենագիրների, գործիչների վարքերում հատուկ շեշտվում է նաև նրանց մատենագիտական գործունեությունը, հին մատյանները ժողովելու, նորերը ստեղծելու, անցյալի հոգևոր ժառանգությունն ի մի բերելու և վերաիմաստավորելու նրանց անդուլ ջանքը, որոնք հոգևոր սխրանքի դասեր են դարձել գալիք սերունդների համար։ Այդպես, սկիզբ առնելով Մեսրոպ Մաշտոցից, որ առաջին Մատենադարանի ստեղծողն է, մեր մատենագետների շնորհիվ վաղ միջնադարից մինչ նոր ժամանակաշրջաններ ստեղծվել են բազմաթիվ մատենադարաններ, որոնք ճյուղավորվել, ապա միավորվել են դարերի հոլովույթում, իբրև հավերժող արժեքներ՝ դիմակայելով բոլոր արհավիրքներին և իբրև բանական լույս առաջ տանելով մեր ժողովրդին։
Այսպես է ստեղծվել նաև Մաշտոցյան Մատենադարանը, որին մասնակցել են մեր մշակույթի ջահակիրները և բոլոր սերունդները, ողջ ժողովուրդն իբրև ոգեղեն միասնություն։ Այն մեր մեծ ժողովումի, հավաքականության, լինելության զորեղ բնազդի արդյունքն է, մեր հավիտենության գրավականը։
Մատենադարան, որ մեր ինքնությունն է, դրոշն է, զինանշանն է։ Նա, հիրավի, մի օրհներգ է, որ հնչում է հավերժորեն։
Հրաչյա Թամրազյան
- ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆՈՒՄ ՏԵՂԻ ԿՈՒՆԵՆԱ «ՍՈՒՐԲԳՐԱՅԻՆ ԳԻՏԵԼԻՔԻ ՓՈԽԱՆՑՈՒՄԸ ՎԱՂ ԱՐԴԻ ՇՐՋԱՆԻ ԱՐԵՎԵԼԱՔՐԻՍՏՈՆԵԱԿԱՆ ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐՈՒՄ» ԽՈՐԱԳՐՈՎ ԱՇԽԱՏԱԺՈՂՈՎԸ
Սույն թվականի մայիսի 13-14-ը Մատենադարանում տեղի կունենա “Scriptural Knowledge Transmission Among Eastern Christians in the Early Modern Ottoman World” («Սուրբգրային գիտելիքի փոխանցումը վաղ արդի շրջանի արևելաքրիստոնեական համայնքներում») խորագրով աշխատաժողովը, որը նվիրված է վաղ արդի շրջանում (15-18-րդ դդ.) արևելաքրիստոնեական համայնքներում գրավոր և բանավոր կրոնական գիտելիքի ստեղծմանը, շրջանառությանը, փոխանակմանն ու ներկայացմանը բազմակրոն Օսմանյան կայսրությունում և դրանից դուրս։ - ՀՈԳԵՎՈՐ ՔԱՐՏԵԶԻ ԱՐԱՀԵՏՆԵՐՈՎ. ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՁԵՌԱԳՐԱԿԱՆ ԱՐՎԵՍՏԸ՝ ՄԱԴՐԻԴԻ ԱԶԳԱՅԻՆ ԳՐԱԴԱՐԱՆՈՒՄ․ «ՀԱՅԱԳԻՏԱԿ»
Մադրիդի Ազգային գրադարանում, Մաշտոցյան Մատենադարանի և ՀՀ ԿԳՍՄ նախարարության նախաձեռնությամբ, բացվել է «Հոգևոր քարտեզի արահետներով. հայկական ձեռագրական արվեստը» խորագրով ցուցադրությունը: Այն ներառում է 9-19-րդ դարի միջնադարյան ձեռագրեր, որոնք ստեղծվել են հայկական գրչության տարբեր կենտրոններում: Իսպանացի արվեստասերների շրջանում արդեն իսկ մեծ հետաքրքրություն առաջացրած ցուցահանդեսի առանցքային նմուշներից են հայկական ինքնատիպ տառատեսակները, մասնավորապես՝ թռչնագրերը, և նշանավոր Շուխունց խնդրակատար - ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆՈՒՄ ՏԵՂԻ Է ՈՒՆԵՑԵԼ ԵՐԿՕՐՅԱ ԱՇԽԱՏԱԺՈՂՈՎ՝ «ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՁԵՌԱԳՐԵՐ․ ԳԻՏԵԼԻՔԻ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՓՈԽԱՆՑՈՒՄԸ ՄԻՋԿԱՅՍԵՐԱԿԱՆ ՄԻՋԱՎԱՅՐԵՐՈՒՄ» ԽՈՐԱԳՐՈՎ
Աշխատաժողովին մասնակցել են շուրջ երկու տասնյակ գիտնականներ Հայաստանի Հանրապետությունից, ԱՄՆ-ից, Գերմանիայից, Մեծ Բրիտանիայից, Ավստրիայից և Իրանից։ Նրանք ներկայացրել են զեկուցումներ՝ նվիրված բժշկական ձեռագրերի ուսումնասիրման, ինչպես նաև գիտելիքի միջմշակութային փոխանցման բազմաբնույթ խնդիրներին։ Օտարերկրյա մասնակիցներն իրենց ելույթներում առանձնակի կարևորել են միջմշակութային փոխազդեցությունները, հայկական բժշկական հնագույն ավանդույթների յուրահատկությունն ու նշանակությունը, դեղագիտական գրականության ձևավորումը, ինչպես նաև միջկրոնական միջնորդությունների դերը - ՄՇԱԿՎԵԼ Է ԿՈՍՏԱՆ ԶԱՐՅԱՆԻ (ԿՈՍՏԱՆԴԻՆ ՔՐԻՍՏԱՓՈՐԻ (ԽԱՉԱՏՈՒՐԻ) ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆԻ) ԱՐԽԻՎԱՅԻՆ ՖՈՆԴԸ
Մատենադարանի արխիվագիտության բաժինը տեղեկացնում է, որ մշակված արխիվային ֆոնդերի շարքը համալրվել է ևս մեկով՝ գրող, բանաստեղծ, գրականագետ, մշակութաբան Կոստան Զարյանի (Կոստանդին Քրիստափորի (Խաչատուրի) Եղիազարյանի) արխիվային ֆոնդով:Կոստան Զարյանի արխիվային փաստաթղթերն ընդգրկող բազմաշերտ ու հարուստ այս ֆոնդը պատկերացում է տալիս գրողի կյանքի, անցած բարդ ու դժվարին ուղու մասին։ Ֆոնդի հիմնական բաժինն են կազմում նրա չափածո և արձակ - «ՓԱՍՏԱԹՂԹԻ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՈՒՄ․ՊԱՀՊԱՆՈՂԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ՆՈՐԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ» 8-ՐԴ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԳԻՏԱԳՈՐԾՆԱԿԱՆ ՀԱՄԱԺՈՂՈՎ
Մատենադարանի Վերականգնման բաժնի աշխատակիցները՝ բաժնի ղեկավար Գայանե Էլիազյանի գլխավորությամբ, ապրիլի 6-10-ը Ռուսաստանի պետական գրադարանում մասնակցել են «Փաստաթղթի վերականգնում․պահպանողականություն և նորարարություն» 8-րդ միջազգային գիտագործնական համաժողովին Գայանե Էլիազյանը ներկայացրել է «Մատենադարանի հանձնառությունը հայկական սփյուռքի ձեռագրական ժառանգության պահպանման գործում» թեմայով զեկուցում։ Ավագ վերականգնողներ՝ Արթուր Պետրոսյանն ու Արտավազդ Այվազյանը ֆորումին հանդես են եկել «Մատենադարանի վերականգնողական թղթի» վերաբերյալ զեկույցներով։ Համաժողովն - «ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՁԵՌԱԳՐԵՐ․ ԳԻՏԵԼԻՔԻ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՓՈԽԱՆՑՈՒՄԸ ՄԻՋԿԱՅՍԵՐԱԿԱՆ ՄԻՋԱՎԱՅՐԵՐՈՒՄ» ԽՈՐԱԳՐՈՎ ԱՇԽԱՏԱԺՈՂՈՎ
2026 թվականի ապրիլի 17–18-ին Մատենադարանում տեղի կունենա «Բժշկական ձեռագրեր․ գիտելիքի թարգմանությունը և փոխանցումը միջկայսերական միջավայրերում» խորագրով աշխատաժողով։ Աշխատաժողովի ընթացքում բժշկական ձեռագրերի ուսումնասիրության և գիտելիքի միջմշակութային փոխանցման խնդիրների վերաբերյալ զեկուցումներ կներկայացնեն 20 գիտնականներ տարբեր երկրներից՝ ԱՄՆ-ից, Իրանից, Գերմանիայից, Մեծ Բրիտանիայից, Ավստրիայից և Հայաստանից։ Աշխատաժողովի անցկացման վայրը՝ Մատենադարան, Տեսասրահ Տե՛ս աշխատաժողովի ամփոփումները և ծրագիրը: - ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆ Է ԱՅՑԵԼԵԼ ՂԱԶԱԽՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐՏԱՔԻՆ ԳՈՐԾԵՐԻ ՆԱԽԱՐԱՐ ԵՐՄԵԿ ԿՈՇԵՐԲԱԵՎԸ
Նախարարի ղեկավարած պատվիրակությունը ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարի տեղակալ Դանիել Դանիելյանի,Մատենադարանի տնօրեն Արա Խզմալյանի և Ղազախստանում ՀՀ դեսպան Արմեն Ղևոնդյանի ուղեկցությամբ շրջել է Մատենադարանի ցուցասրահներում, այցելել է վերականգնման բաժին: Նախարարը հատուկ ուշադրության է արժանացրել Մատենադարանում պահվող հայատառ ղփչաղերեն ձեռագրերին: - 2026 Թ․ ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ 20-23-Ը ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆՈՒՄ ՏԵՂԻ ԿՈՒՆԵՆԱ «ԲՆԱԳԻՐ ԵՎ ՄԵԿՆՈՒԹՅՈՒՆ․ ԱՆՏԻԿ ԵՎ ՄԻՋՆԱԴԱՐՅԱՆ ԲՆԱԳՐԵՐԻ ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐ» ԹԵՄԱՅՈՎ 5-ՐԴ ԳԻՏԱԺՈՂՈՎԸ
Մատենադարանը և ՌԴ ԳԱ Համաշխարհային գրականության ինստիտուտը կազմակերպում են «Բնագիր և մեկնություն․ անտիկ և միջնադարյան բնագրերի մեկնաբանության խնդիրներ» թեմայով հինգերորդ միջազգային գիտաժողովը: Զեկուցումները կարող են վերաբերել հին ու միջնադարյան բնագրերի կամ դրանց առանձին հատվածների նոր մեկնաբանմանը՝ բնագրագիտական, հնագրագիտական, լեզվաբանական, պատմագիտական, գրականագիտական և փիլիսոփայական տեսանկյուններից, ինչպես նաև մեկնության տեսության խնդիրների և դարավոր մեկնողական ավանդույթի քննությանը: Գիտաժողովի