Բաժինը կազմավորվել է Մատենադարանի հիմնադրման առաջին իսկ օրերից: Ի սկզբանե, բաժնի հիմնական առաքելությունն ու խնդիրներն են եղել ուսումնասիրել և հրատարակել անտիպ և չհետազոտված բնագրերը: Բաժնի առաջին վարիչը 1959 թ. եղել է Սեն Արևշատյանը, որը, 1982 թ. ընտրվելով Մատենադարանի տնօրեն, բաժնի վարիչի պաշտոնը փոխանցել է Արտաշես Մարտիրոսյանին: 1999 թ. բաժնի վարիչ է Մանեա (Էռնա) Շիրինյանը: Այս բաժնում են աշխատել անվանի գիտնականներ Գևորգ Աբգարյանը, Լևոն Տեր-Պետրոսյանը, Հրաչյա Թամրազյանը և ուրիշներ:
1995 թ. հրատարակվում է բաժնի առաջին հայագիտական պարբերագիրքը՝ «Աշտանակը»: Սկսած «Աշտանակ»-ի Գ հատորից՝ պարբերագրքում տեղ են գտել նաև արտերկրյա հայագետների հոդվածներն իրենց բնագիր լեզուներով: 1998 թ. բաժինը սկսել է պատրաստել երկրորդ պարբերագիրքը՝ “ARMENIACA” («ՀԱՅԿԱԿԱՆՔ»), որի առաջին հատորը լույս է տեսել 2002 թ.: Մատենագիտական բնույթի հայագիտական այս հանդեսը ներառում է տիտղոսաթերթի վրա նշված տարվա ընթացքում Հայաստանում տպագրված բոլոր հայագիտական ուսումնասիրությունների համառոտ բովանդակությունը: “ARMENIACA”-ի հիմնական նպատակն է հայագիտական ուսումնասիրությունները հասու դարձնել արտերկրի հայագետներին և այն մասնագետներին, որոնք հնարավորություն չունեն ծանոթանալու կամ գնելու Հայաստանում տպագրվող գրքերն ու ամսագրերը: Այդ իսկ պատճառով հանդեսը հրատարակվում է անգլերեն լեզվով:
Վերջին 10 տարիների ընթացքում բաժնում կատարվել են բազմաթիվ տեքստերի հետազոտություններ, որոնցում մեծ մասամբ ներկայացված են դրանց քննական բնագրերը՝ թարգմանություններով (աշխարհաբար կամ ռուսերեն, երբեմն էլ անգլերեն լեզուներով), ներածությամբ և ծանոթագրություններով: Դրանցից են՝ Դավիթ Անհաղթին վերագրվող «Արիստոտէլի մեկնութիւն Ստորոգութեանցն», «Մեկնութիւն ի Վերլուծականն Արիստոտէլի», [Արիստոտելի] «Յաղագս առաքինութեանց», Աթանաս Ալեքսանդրացու երկերի հայերեն բնագրերը, «Մովսես Խորենացու Հայոց պատմությունը և 10-րդ դարի հայ պատմագրությունը», «Մովսես Խորենացու բնագրի պատմությունը», «Մովսես Խորենացու հունական աղբյուրները», «Հովհաննես Դրասխանակերտցու Հայոց պատմությունը», «Հունաբան դպրոցը և 5-10-րդ դարերի հայ պատմագրությունը», Աստվածաշնչի հայկական ընկալյալ կամ ընդունված բնագրի (“textus receptus”) հետ կապված հարցերի ուսումնասիրությունները և քննությունները, «Կանոնագիրք Հայոցի» հունարենից թարգմանված եկեղեցական կանոնների հետազոտությունները, «Հովասափի և Բարաղամի» պատմությունը, «Սեղբեստրոսի Վարքը», Գրիգոր Աբասի որդու «Գիրք պատճառացը» և այլն:
Բացի նշված տեքստերից բաժնի գիտաշխատողները կատարել են նաև հայ մեկնողական գրականության (թե՛ աստվածաշնչային, թե՛ փիլիսոփայական մեկնությունների) վերաբերյալ աշխատություններ, հայերեն ձեռագրերի կազմերի և կազմարարական դպրոցների բացահայտմանը նվիրված ուսումնասիրություններ, բյուզանդական և հայկական քաղաքական ու մշակութային կապերի վերաբերյալ հետազոտություններ և այլն:
Ներկայումս բաժնի աշխատողներն են՝ Աշոտ Սարգսյանը, պ.գ.թ., ավագ գիտաշխատող (Մովսես Խորենացու Հայոց պատմության ազդեցություններն ու հետքերը հետագա պատմագրական հուշարձաններում, Հայ քաղաքական միտքը 5-10 դդ պատմագրական երկերում), Արծրունի Սահակյանը, բ.գ.դ., ավագ գիտաշխատող (Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության» բնագրի ուսումնասիրություն), Անահիտ Ավագյանը, աստվածաբան. թեկն., ավագ գիտաշխատող (Աթանաս Ալեքսանդրացու երկերի, Հարանց վարք ժողովածուների հայերեն թարգմանությունները, ընդհանրական եկեղեցական հայրերի մատենագրությունը և նրանց անվամբ հայերենով պահպանված ժառանգությունը), Արմինե Մելքոնյանը, պ.գ.թ., ավագ գիտաշխատող (Դավիթ Անհաղթի անունով հայտնի աստվածաբանական երկերը և դրանց մեկնությունները), Էլյա Սարիբեկյանը, պ.գ.թ., ավագ գիտաշխատող (Գրիգոր Տաթևացու՝ Հոբի գրքի մեկնությունը, Հայ միջնադարյան հեղինակների աստվածաշնչյան մեկնությունները), Նարինե Վարդանյանը, պ.գ.թ., ավագ գիտաշխատող («Կանոնագիրք Հայոց» ժողովածուի կազմավորման և հետագա խմբագրությունների (8-17-րդ դդ.) հիմնահարցերը, ժողովածուում ընդգրկված և դեռեւս չհրատարակված բնագրերի հրատարակումը), Գառնիկ Հարությունյանը, պ.գ.թ., ավագ գիտաշխատող («Կանոնագիրք Հայոց»-ի կազմավորումը, «Կտակ չարչարանաց»-ի ժանրը հայ մատենագրության մեջ), Մարի Մամյանը, պ.գ.թ., ավագ գիտաշխատող («Մանկութեան աւետարան»-ը, «Հիսուսը պարականոն ավետարաններում»)։
Բաժնի աշխատակիցները համագործակցում են արտասահմանյան մի շարք գիտակրթական հաստատությունների (Շվեյցարիա, Հունգարիա, Շվեդիա, Բելգիա, Գերմանիա, Ռուսաստան) հետ, մասնակցում են միջազգային գիտաժողովների և տարաբնույթ ծրագրերի, դասավանդում են ՀՀ բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում:

Բաժնի վարիչ Կարեն Մաթևոսյան
պատմական գիտությունների դոկտոր
Հեռախոս
`(010) 51 30 25 ներքին` 1-85

Կիսվել