ՉԱՐՍԱՆՋԱԿԻ ԱՎԵՏԱՐԱՆ

Այս արժեքավոր ձեռագիրն ընդօրինակվել է 1471 թ․ Երուսաղեմում՝ Սիմեոն վարդապետ գրչի կողմից, ապա տարվել է Արևմտյան Հայաստան և պահվել Չարսանջակ գավառակի (Դերսիմի գավառ) Կոտառիչ գյուղում։ Այնտեղ այն պահվել և մեծարվել է Սուրբ Գևորգ եկեղեցում և հայտնի էր որպես «հրաշագործ», «հրաշափառ», «խնդրակատար» մատյան։ Մատյանի մոտ աղոթելու համար եկեղեցի ուխտագնացության էին գալիս ինչպես տարածաշրջանում ապրող քրիստոնյա հայերը, այնպես էլ մուսուլման քրդերը՝ հավատալով նրա աստվածատուր ուժին:

1915 թ. Հայոց ցեղասպանության ժամանակ մի հեռատես մարդ, որի անունը հայտնի չէ, փրկել է ձեռագիրը և պահպանել այն` Կոտառիչից Երևան գաղթի ժամանակ։ 1918 թ. մատյանի փրկիչը մահացու հիվանդանում է և հոսպիտալացվում։ Հիվանդանոցում նա իմանում է, որ Եղիսա Դադայանը, որին ճանաչում էր դեռ Չարսանջակից, նույնպես գաղթել է Երևան և նույն հիվանդանոցում բուժքույր է աշխատում։ Եղիսան 15 անդամներց բաղկացած ընտանիքի ավագն էր և առաջնորդել էր իր ընտանիքը Չարսանջակից Երևան գաղթի դժվար ճանապարհին։ Ճանաչելով Եղիսային որպես վստահելի կին՝ մատյանի փրկիչն այն հանձնում է Եղիսայի պահպանությանը։ Շուտով նա մահանում է և Եղիսան դառնում է սուրբ մատյանի միակ պահապանը։

1922-ին Դադայան ընտանիքը գաղթում է Մարսել՝ ձեռագիրը տանելով իր հետ Ֆրանսիա, իսկ 1933-ին, Եղիսան, նորից իր հետ վերցնելով ձեռագիրը, տեղափոխվում է ԱՄՆ, Այովա նահանգի Դավենփորթ քաղաք, որտեղ բնակություն էր նհաստատել նրա որդի Հովհաննեսը կնոջ՝ Արաքսիի հետ։

Եղիսայի և Հովհաննեսի մահից հետո, Հովհաննեսի կինը` Արաքսին, Ավետարանը տանում է Կալիֆորնիա՝ միանալով իր զավակներին՝ Հելենին և Հրայրին։ 1990-ին Արաքսիի մահից հետո, մատյանը մնում է Հելենի մոտ։ 2017-ին Հելեն Դադայան-Փառնակյանը և Հրայր Դադայանը որոշում են, որ Ավետարանի վերջնական հանգրվանը պետք է լինի Երևանի Մաշտոցյան Մատենադարանը։ Հելենը թանկարժեք ձեռագիրը Լոս Անջելեսից բերում է Երևան ։ Ձեռագիրը վերջապես հասնում է իր արժանի հանգրվանին։

Մատյանը գրված է գեղեցիկ և համաչափ երկսյուն բոլորագրով, ունի չորս ավետարանիչների պատկերներ, կիսախորաններ, կարմիր ու կապույտ գույներով ներկված զարդագրեր, լուսանցազարդեր։ Պատրաստման տարեթվի հետ միասին՝ ՌԲՃԿ (1781 թ.), արծաթե կրկնակազմի վրա պատկերված է Քրիստոսի Խաչելությունը։

Կիսվել